Petrovdan, koji se obeležava 12. jula, jedan je od najvećih letnjih praznika u srpskoj tradiciji. Posvećen je Svetim apostolima Petru i Pavlu, a vekovima ga prate brojni narodni običaji i verovanja nastali u vreme kada je život ljudi bio neraskidivo povezan sa prirodom, godišnjim dobima i poljoprivrednim radovima.
Prema rečima stručnjaka iz Etnografskog muzeja u Beogradu, ovaj praznik predstavlja spoj pravoslavne tradicije i narodnih običaja koji su se sačuvali do danas.
Petrovača – prva jabuka leta
Jedan od najprepoznatljivijih simbola Petrovdana jeste rana jabuka, poznata kao petrovača.
Nekada se verovalo da se prve jabuke ne jedu pre Petrovdana. Na sam praznik nosile su se u crkvu na osvećenje, a zatim delile deci, rodbini i komšijama kao simbol zdravlja, mira i porodične sloge.
U narodu je postojalo i verovanje da se jabuke na Petrovdan ne smeju seći nožem niti udarati jedna o drugu, kako se ne bi prizvao grad koji bi mogao da uništi letinu.
Dan odmora, molitve i porodičnog zajedništva
Foto: Shutterstock
Kao i za druge velike praznike, na Petrovdan se izbegavao težak fizički rad, posebno u polju. Dan je bio namenjen odlasku u crkvu, molitvi, odmoru i okupljanju porodice.
U pojedinim krajevima Srbije čobani su pleli vence od poljskog cveća i stavljali ih stoci na rogove, verujući da će je tako zaštititi od bolesti i obezbediti joj dobro zdravlje i napredak.
Petrovdan je bio i vreme narodnih sabora, porodičnih okupljanja, kao i krštenja i venčanja, jer se smatrao posebno blagoslovenim danom. Ovim praznikom završava se Petrovski, odnosno Apostolski post, nakon kojeg porodice pripremaju svečanu trpezu u skladu sa crkvenim običajima.
Zaštitnik pekara i ribara
U narodnoj tradiciji Petrovdan ima posebno mesto i smatra se slavom pekara i ribara.
Pekari slave Svetog Petra kao čuvara hleba, osnovne životne namirnice, dok ga ribari poštuju jer je, prema hrišćanskom predanju, pre nego što je postao apostol bio ribar.
U mnogim krajevima Srbije ovaj praznik bio je povod za vašare i narodne sabore, gde se trgovalo, okupljala rodbina i prijatelji, sklapala nova poznanstva i jačale veze među ljudima. Zbog toga Petrovdan nije samo veliki verski praznik, već i važan deo kulturnog i narodnog nasleđa.
Šta se, prema narodnim verovanjima, ne valja raditi na Petrovdan
Brojna narodna verovanja vezuju se upravo za ovaj praznik. Iako nisu deo crkvenog učenja, nekada su se strogo poštovala.
Na Petrovdan se, prema narodnom predanju, ne valja:
- obavljati teške poljske i fizičke poslove;
- seći prve petrovače pre nego što budu osvećene u crkvi;
- seći jabuke nožem ili udarati jednu o drugu, jer se verovalo da to priziva grad i nevreme;
- svađati se, izgovarati teške reči ili narušavati porodični mir, kako bi godina protekla u slozi;
- započinjati poslove koji zahtevaju veliki napor ili nose rizik od neuspeha, jer je praznik namenjen molitvi, odmoru i zajedništvu.
Upravo zbog toga Petrovdan je vekovima bio dan kada su se ljudi okupljali sa porodicom, posećivali crkvu i zahvaljivali na plodovima leta, verujući da će im takvo obeležavanje praznika doneti zdravlje, blagostanje i napredak tokom cele godine.
