Evo zašto vam se gvožđe ne zadržava u organizmu: Dr Svetlana Stanišić detaljno sve objasnila i otkrila koji je najbolji način provere njegove količine

 Dr Svetlana Stanišić, redovni profesor na predmetima Ishrana i Osnove fizičke hemije, istakla je koliko je važna dobra apsorpcija gvožđa za funkcionisanje čitavog organizma, ali osvrnula se i na činjenicu da se kod nekih ljudi ne zadržava u telu u dovoljnim količinama, te se posebno posvetila tom zdravstvenom problemu.

– Anemijamože biti posledica i hroničnih bolesti, genetskih poremećaja, autoimunskih mehanizama, hemolize, oštećenja koštane srži, akutnog gubitka krvi ili toksičnih uzroka. Sideropenijska anemija predstavlja entitet u kome nedostatak gvožđa dovodi do smanjene sinteze hemoglobina i poremećaja eritropoeze. Nasuprot tome, megaloblastne anemije nastaju usled deficita vitamina B12 i/ili folne kiseline, dok hemolitičke i aplastične anemije nastaju nezavisno od stanja zaliha hranljivih materija i zahtevaju drugačiji dijagnostički i terapijski okvir – rekla je za eKlinku dr Stanišić.

Nedostatak gvožđa nije i jedini razlog za anemiju. Kako objašnjava, etiologija sideropenijske anemije je heterogena i obično se svodi na tri osnovna mehanizma koji se često preklapaju:

1. Prvi je nedovoljan unos gvožđa, bilo zbog neadekvatne ishrane, gladovanja ili restriktivnih obrazaca ishrane.
2. Drugi mehanizam predstavlja smanjena apsorpcija, koja se može javiti kod hroničnih gastrointestinalnih tegoba, zapaljenskih bolesti creva, hroničnog gastritisa i drugih stanja koja remete integritet sluzokože i transportne mehanizme.
3. Treći mehanizam su povećane potrebe ili gubici, što je karakteristično za period intenzivnog rasta, trudnoću, dojenje i stanja sa redovnim gubicima krvi.

Crveni alarm

Prof. dr Stanišić ističe da posebnu pažnju zahteva hroničan gubitak krvi iz gastrointestinalnog trakta uključujući okultna krvarenja, jer može dugo ostati neprepoznat, a ipak sistematski iscrpljuje telesne rezerve.

U proceni statusa gvožđa najinformativniji laboratorijski parametar nije samo serumsko gvožđe niti izolovana vrednost hemoglobina, već feritin.

– Feritin je intracelularni protein i glavni oblik skladištenja gvožđa, a njegova koncentracija u serumu u određenoj meri odražava ukupne telesne rezerve. Zbog toga feritin pruža uvid u depoe gvožđa i predstavlja ključni marker u dijagnostici sideropenijske anemije. Ipak, interpretacija mora biti oprezna u stanjima inflamacije, kada se feritin može ponašati kao protein akutne faze, pa vrednosti mogu delovati „bolje“ nego što su rezerve zaista – objašnjava za eKliniku stručnjak.

Profesorka fizičke hemije naglašava da biodostupnost gvožđa iz hrane zavisi od hemijske forme.

– Hem gvožđe, prisutno u mesu i ribi, u proseku se efikasnije apsorbuje od non-hem gvožđa koje dominira u biljnim izvorima, ali je prisutno i u jajima, žitaricama, povrću i voću. Apsorpcija je adaptivna, pa kada su rezerve niske organizam povećava frakciju resorbovanog gvožđa. Zbog toga se kod osoba sa deficitom može apsorbovati 20-30 odsto unetog gvožđa, dok se kod osoba sa urednim rezervama najčešće resorbuje 5–10 procenata. Ovakva „štedljiva“ apsorpcija dobija smisao i kada se posmatra evolutivno. Gvožđe nije važno samo domaćinu već i patogenima, jer ga mnoge bakterije koriste za rast. Zbog toga je tokom evolucije razvijen sistem stroge regulacije metabolizma gvožđa, koji u određenim okolnostima štiti organizam ograničavanjem dostupnosti gvožđa, ali može imati cenu u vidu veće podložnosti deficitu i anemiji.